خوردنىها و كوزه‌اى شراب براى دليرترين پهلوان سغد مىنهادند . هريك از پهلوانان كه حريف خود را مىكشت دليرترين قهرمان كشور شناخته مىشد - يعنى تا ظهور مدعى ديگر داراى مقام بود . بنابراين سروكار اعراب با تعداد كثيرى متصرفات و فرمان‌فرمايان كوچك بوده كه دائما با يكديگر در جنگ بوده‌اند و همچنين مىبايست با اصيل‌زادگان سلحشور و دلير ولى فاقد نظم و سازمان مبارزه كنند . در چنين شرايطى نتيجهء مبارزه معلوم بوده . در مقام قياس با اختلافات و نفاق سران محلى - جنگ و جدال‌هاى خانگى خود اعراب ، و حتى دشمنى ميان قبايل عربستان شمالى و جنوبى هم ، نمىتوانست واجد اهميت باشد . و حتى در دوران جنگ‌هاى خانگى هم سيادت اعراب در والىنشين خراسان متزلزل نشد . پيروزى اعراب تاحدى به يارى خود اهل محل بدست آمده بوده . قانون مشهور عمر كه فقط مؤمنان حق حمل سلاح داشتند در آسياى ميانه به كار بسته نشد « 1 » . قتيبه و ديگر فاتحان عرب به هنگام لشكركشىهاى خويش از خدمات ساكنان يك نقطه عليه مردم محل ديگر استفاده مىكردند . توجيه بطوء جريان فتوحات تاحدى اين است كه خود اعراب مدتى مديد به كسب غنايم و اخذ هدايا اكتفا مىكردند و تسخير كامل آن سرزمين را در نظر نداشتند و تاحدى هم مبارزه با موانع و عوامل طبيعى باعث كندى كار بوده . با اينكه اعراب واجد صفات درخشان نظامى بوده‌اند ، مع هذا شرايط طبيعى زادگاهشان بالطبع در آنان مؤثر بوده است . و اگر در لشكركشىهاى صحرا و دشت تقريبا مشكلى براى ايشان وجود نداشت ، در عوض با جنگ‌هاى

--> ( 1 ) - طبرى ، 1693